วัชชะพืชข้างทาง

           ภาพสวยงามของพื้นที่สีเขียวที่เราต่างคิดฝันเอาไว้อาจบิดเบือนความเป็นจริงบางอย่างไป จากสนามหญ้าหน้าโรงเรียนที่ห้ามเดินตัดผ่าน สวนสาธารณะที่แสนจะร่มรื่นด้วยไม้ใหญ่และสวนดอกไม้ ไปจนถึงสนามกอล์ฟเนินกรีนเขียวสุดลูกหูลูกตา ต่างได้รับการตัดตกแต่งดูแลให้เรียบร้อยไม่รกรุงรังปราศจากพรรณพืชบางชนิดที่เรียกว่าวัชชะพืช เพราะดันไปขึ้นอยู่ผิดที่ผิดทางที่ไม่เป็นประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจ และไม่อำนวยประโยชน์ต่อวิถีชีวิตสมัยใหม่ วัชชะพืชจึงมักจะถูกกำจัดเพราะเห็นเป็นโทษมากกว่าเป็นคุณ  มายาคติพื้นที่สีเขียวจึงยังคงอยู่คู่กับคนเมืองเสมอมา พื้นที่สีเขียวตามธรรมชาติที่ไม่มีใครไปรบกวนจึงดูรู้สึกว่าถูกทอดทิ้งให้รกร้าง ทั้งๆที่เป็นแหล่งฟื้นฟูระบบนิเวศน์เล็กๆให้สรรพชีวิตกลับคืนมาได้

ทุกชีวิตล้วนเกื้อกูล

          ไม่มีผลกำไรใดหรือประโยชน์สูงสุดแบบไหนที่จะถูกตักตวงได้จากธรรมชาติเพียงฝ่ายเดียว ประเด็นสำคัญในห้องเรียนธรรมชาติที่เราพยายามโยงใยให้เห็นความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกันเสมอ ความเข้าใจต่อโลกธรรมชาติจึงเป็นฐานสำคัญในการเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันและหวังให้ซึมซับเก็บไว้ในใจของเด็กๆ วัยเด็กของดลและแดนจึงได้มีโอกาสเรียนรู้เพื่อสัมผัสธรรมชาติ มากกว่าการจดท่องจำข้อมูลความรู้ที่ซับซ้อนอีกมากมาย แต่มักจะเป็นกิจกรรมลงมือทำและสังเกตการณ์จากประสบการณ์ตรงที่เพลิดเพลิน

  

  

เก็บความสุขข้างทางไว้

          ในตอนเช้าของบางวัน ดลและแดนชวนแม่หน่อยให้พากันปั่นจักรยานไปเก็บกระทกรก ไม้เลื้อยข้างทางหลังบ้านเพื่อเป็นพืชอาหารสำหรับหนอนผีเสื้อกะทกรกที่ดลเลี้ยงไว้  แม่หน่อยได้จังหวะถือเป็นโอกาสดีๆ พาลูกสองคนไปเก็บพรรณไม้ข้างทางอีกหลายชนิด นำกลับมาวาดรูปศึกษาและทำความรู้จักให้มากขึ้น เพราะเธอชอบเก็บดอกไม้ข้างทางและถนัดที่จะวาดภาพบันทึกไว้  ทำให้การรู้จักพรรณไม้และดอกไม้นานาชนิดของเธอถูกเก็บสะสมความรู้มาโดยไม่รู้ตัว แล้วเมื่อถึงเวลาที่คุณแม่จะนำประโยชน์มาใช้กับลูกๆ ก็คราวนี้เอง

          แม่หน่อยและดล ลงมือศึกษาวาดพร้อมกัน จากการสังเกตลักษณะรูปทรงของใบ กลีบ ดอก เส้นใบ และรายละเอียดที่ต่างกันของแต่ละชนิด บางชนิดกินได้ รักษาโรค และใช้ปรุงอาหาร ในขณะที่แดนยังเล็กอยู่ คอยนั่งดูและฟังเรื่องราวอย่างใจจดใจจ่อรอดูภาพวาดจะออกมาเป็นยังไง  กะทกรก มะก่องข้าว พันงูเขียว ไมยราพยักษ์ สร้อยฟ้า ลูกใต้ใบ หญ้าหมอน้อย และอื่นๆอีกมากมาย ทั้งที่รู้จักและไม่รู้จัก ซึ่งต้องสืบค้นจากผู้รู้และจากตำรากันต่อไป

ณ.พื้นที่สีเขียว

          พืชพรรณไม้ข้างทางรวมถึงพื้นที่รกร้างหลังบ้าน เมื่อถึงเวลาเปลี่ยนผ่านฤดูกาล ตอนเข้าหน้าฝนความเขียวชอุ่มของพืชไม้เลื้อยเริ่มบุกเบิกคลุมหน้าดินช่วยไม้พุ่มให้ได้เติบโตแตกปลายยอดอ่อน ออกดอกให้กำเนิดเมล็ดพันธ์หลากหลายชนิด  ห่วงโซ่อาหารเริ่มต้นที่นี่ เป็นถิ่นอาศัยและแหล่งอาหารให้กับชีวิตเล็กๆ เป็นแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติในเมืองใหญ่และเป็นแรงบันดาลใจให้เด็กๆ เกิดการเรียนรู้ เคลื่อนไปตามธรรมชาติ มีสายสัมพันธ์ที่โยงใยระบบนิเวศน์เล็กๆของที่นี่เป็นตัวดำเนินเรื่อง วัชชะพืชข้างทางจึงมีบทบาทสำคัญไม่เฉพาะต่อระบบนิเวศน์ แต่น่าจะเป็นต้นแบบพื้นที่สีเขียวที่ควรจะมีไว้ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติในเมืองใหญ่ โดยกันพื้นที่ในสวนสาธารณะไว้สำหรับสวนป่าเพื่อศึกษา ธรรมชาติ

                   มันเป็นเพียงความคิดฝันที่คาดหวังถึงเด็กทุกคนที่ควรจะได้รับประสบการณ์สีเขียวที่น่าประทับใจฝังลึกติดตัวตลอดไป

ภาพบันทึก

     นับตั้งแต่ปี ๒๕๕๐ เป็นต้นมาเมื่อโทรศัพท์ไอโฟนรุ่นแรกวางตลาด ตามติดด้วยการพัฒนาเทคโนโลยีของโทรศัพท์มือถือจนกลายเป็น "สมาร์ทโฟน"ในยุคปัจจุบัน โทรศัพท์ฉลาดที่นับวันยิ่งจะแทรกตัวเข้ามาในวันเวลาของวิถีชีวิตคนเมือง อย่างปฏิเสธได้ยาก รวมถึง ดล แดน และครอบครัวของผมด้วย แต่ก็นับว่าเป็นความโชคดีของเด็กๆ กลุ่มครอบครัวควบกล้ำฯ ที่มีโอกาศได้เกิดก่อนยุคที่สมาร์ทโฟนและแทบเล็ตกำลังเฟื่องฟูเปลี่ยนวิถีชีวิตผู้คน ยุคที่โลกเสมือนถูกจำลองภาพจากทุกหนแห่งบนโลกสีฟ้าใบนี้ 

ทุกคนสามารถเข้าถึงได้โดยการเชื่อมต่อผ่านอุปกรณ์โทรศัพท์สมาร์ทโฟน ข้อมูลภาพชนิดต่างๆจึงพรั่งพรูออกมาจากทุกหนแห่งที่เชื่อมต่อสู่ระบบเครือข่ายโลก โดยเฉพาะการพกพาติดตัวของกล้องโทรศัพท์เหล่านี้ จึงถูกใช้งานด้วยความสะดวกที่ง่ายและเร็วทำให้กลายเป็นเครื่องมือช่วยบันทึกข้อมูลในการเรียนรู้ของเด็กๆให้สะดวกขึ้น แต่อาจจะทำให้การเรียนรู้ของเด็กขาดมิติไป ถ้าหากจะเปรียบเทียบกับวันเวลาก่อนหน้านี้ ที่เด็กๆยังได้มีโอกาศเรียนรู้วิธีการบันทึกภาพด้วยกล้องถ่ายภาพซึ่งมีกระบวนการและรายละเอียดมากพอสำหรับการบันทึกปรากฏการณ์สำคัญจากห้องเรียนธรรมชาติ

ถ่ายนกกับน้าเกรียงที่ บางปู

ถ่ายแมลงในลำห้วยที่ เกาะช้าง 

 ดลกับเพื่อนๆ บันทึกภาพสำรวจที่ อช.ปางสีดา

 ถ่ายบันทึกสำรวจเห็ดที่ อช.ปางสีดา

เฝ้าถ่ายนกเงือกในบังไพรที่ อช.เขาใหญ่

  เจอเหยี่ยวรุ้งกับอากาหลิบและแดนที่ อช.เขาใหญ่ 

บันทึกภาพท่ามกลางผีเสื้อที่ อช.แก่งกระจาน 

เครื่องมือเรียนรู้

          การเรียนรู้ธรรมชาติในวัยเด็กนั้นอาศัยแรงบันดาลใจเป็นพลังขับเคลื่อน ข้อมูลภาพเป็นส่วนหนึ่งที่ให้แรงบันดาลใจกับเด็กได้เสมอ และเมื่อโอกาศเปิดให้มีประสบการณ์ตรงเมื่อไหร่ การเข้าถึงความรู้เหล่านั้นจะเกิดขึ้น  กระบวนการบันทึกภาพจะเป็นการต่อยอดและหล่อเลี้ยงให้เกิดแรงบันดาลใจใหม่เกิดขึ้นเสมอ  ในการสำรวจธรรมชาติจึงมีการบันทึกภาพเป็นแรงจูงใจที่ท้าทายให้เด็กๆพยายามค้นหาบันทึกสิ่งใหม่ๆที่ไม่รู้จัก การบันทึกภาพจึงมีประสิทธิภาพยิ่งเมื่อถูกใช้เป็นเครื่องมือเรียนรู้ในห้องเรียนธรรมชาติ เมื่อภาพของสิ่งมีชีวิตมักถูกเชื่อมต่อกับความรู้ทางธรรมชาติวิทยาเสมอ เช่น การจำแนกชนิดหรือการสังเกตพฤติกรรม วงจรชีวิตและรวมถึงการพบเจอสิ่งใหม่ๆ ด้วยการสืบค้นเรียนรู้ด้วยตัวเอง

บันทึกเสี้ยวเวลา

          อีกประสบการณ์สำคัญของพวกเขา คือภาพถ่ายบันทึกเป็นหัวใจในการทำความรู้จักกับสรรพสิ่ง เพราะมีเสี้ยววินาฑีที่สำคัญจากการสำรวจสังเกต­­­การณ์และรวมถึงการพบเจอโดยบังเอิญ รอคอยอยู่ ความคาดหวังจากสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ คือสาระสำคัญที่ได้เรียนรู้จากปรากฏการณ์ธรรมชาติ ภาพบันทึกของเสี้ยวเวลาเหล่านี้จึงมีความหมายสำคัญยิ่งต่อประสบการณ์ของพวกเขาในวัยเด็ก โดยเฉพาะในการทำความรู้จักกับสรรพสิ่งในธรรมชาติที่เปิดโอกาสให้พบเจอในเสี้ยวเวลาอันน้อยนิด หรือแม้กระทั่งชีวิตเล็กๆที่เรามักมองไม่เห็นความสำคัญ

ดลและแดนได้บันทึกภาพไว้มากมาย จากประสบการณ์ทุกหนแห่งที่เคลื่อนไปกับห้องเรียนธรรมชาติ คงมิใช่เพียงแค่ถ่ายภาพสวยๆไว้ประดับความทรงจำ แต่เป็นมุมมองที่สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการจับจังหวะความเข้าใจที่มีต่อโลกธรรมชาติ ด้วยจินตนาการและประสบการณ์จริงในวัยเด็ก